Historia i rozwój RS-2U (K-5M, izdielije I) i PL-1
Ograniczenia które należało respektować wykorzystując RS-1U spowodowały, że wkrótce rozpoczęto prace nad rozwojowym wariantem pocisku, w którym zlikwidowano by choć część problemów. Zmodyfikowany wariant RS-1U znany jako RS-2U został ponadto opracowany z myślą o zastosowaniu na myśliwskich MiGach-19PM i zastąpieniu pierwszej z wymienionych rakiet w linii. Dążąc do zwiększenia możliwości pocisku konstruktorzy z OKB-2 zdecydowali się na jego przeprojektowanie. Założenia modernizacji przygotowano jeszcze w 1954 roku, a więc przed zakończeniem prób państwowych RS-1U. Do ich zaakceptowania doszło w marcu 1955 roku. Z kolei pierwsze odpalenia miały miejsce wiosną następnego roku. W listopadzie 1956 na mocy decyzji nr 134-54 do uzbrojenia oficjalnie wszedł zaś system S-2-U w skład którego wchodziła rakieta RS-2U.
Opis techniczny
Pomimo szeregu wprowadzonych modyfikacji pocisk wciąż miał konstrukcję podobną do pierwowzoru, a więc zachował kadłub o wrzecionowatym kształcie jak i powierzchnie aerodynamiczne rozmieszczone w układzie kaczki. Przy czym te ostatnie, pomimo zmian o których mowa poniżej rozmieszczono analogicznie jak miało to miejsce w RS-1U - cztery niewielkie trójkątne powierzchnie aerodynamiczne w układzie krzyżowym w części dziobowej rakiety, zaś kolejne cztery, już znacznie większe stateczniki o trapezowym kształcie mniej więcej w dwóch trzecich długości kadłuba.
Po przeprojektowaniu całkowita długość wzrosła o 140 mm. Nowy pocisk otrzymał również wykonane ze stopów magnezu stateczniki i stery o większej rozpiętości i powierzchni [1]. Pozostałe modyfikacje sprowadzały się do wprowadzenia nowego dopplerowskiego zapalnika zbliżeniowego RW-2U (AR-45M) o większym zasięgu wykrycia celu (do 15 m w porównaniu do 10 m w przypadku zapalnika RW-1U stosowanego w przypadku pierwowzoru), nowego silnika rakietowego oraz zwiększenia zapasu powietrza wykorzystywanego przez pneumatyczną instalację napędzającą stery. Wspomniany zapalnik odznaczał się również innym kształtem niż RW-1U co pozwala na łatwe odróżnienie pocisków. Prócz wspomnianych zmian, rakieta otrzymała również nową głowicę bojową o większej masie. Jej zabudowa związana była z przearanżowaniem budowy wewnętrznej pocisku i powiększeniu przedziału bojowego kosztem przedziału zajmowanego przez układy wykonawcze sterów. Te ostatnie zostały zaś przesunięte ku tyłowi. Za przedziałem układów wykonawczych sterów znajdował się silnik rakietowy PRD-45. Część z wyprodukowanych rakiet otrzymała smugacze rozmieszczone analogicznie jak w przypadku RS-1U. Analogiczna pozostała również ich rola, czyli ułatwienie obserwacji lotu pocisku pilotowi nosiciela [2]. Niezmieniona pozostała przyjęta metoda naprowadzania. Pocisk współpracował już jednak innym radiolokatorem, specjalnie do tego celu opracowanym celownikiem radiolokacyjnym RP-2U (Izumrud-2).
Wprowadzone w RS-2U zmiany w połączeniu z usprawnionym radiolokatorem zwiększyły lekko maksymalny efektywny zasięg rakiety do 3,5 km, poprawie uległa również „dolna granica” czyli minimalna odległość odpalenia rakiety obniżona do 1,5 km. Bardziej istotnej poprawie uległy jednak parametry związane z maksymalną i minimalną wysokością na której mogło dochodzić do odpalenia pocisku. Możliwe było również strzelanie do celu lecącego do 2000 m powyżej myśliwca. Sama rakieta była również w stanie znieść znacznie większe przeciążenia w powietrzu niż było miało to miejsce w przypadku RS-1U (18 G wobec 9 G).
W służbie
Wyposażone w RS-2U MiG-19PM mogły przenosić do 4 rakiet podwieszanych na belkach APU-4. Same rakiety mogły być odpalane pojedynczo, parami bądź też salwą w ustalonych interwałach czasowych. W RS-2U prócz MiGów-19PM wyposażono również doświadczalne samoloty myśliwskie takie jak np. SM-12PM. W sumie w zakładzie nr 455 wyprodukowano między 1957 a 1959 rokiem 13730 sztuk rakiet RS-2U.
Dane taktyczno-techniczne:• Data wejścia do służby: 1957
• Średnica [mm]: 200
• Długość całkowita: 2494
• Rozpiętość [mm]: 650
• Masa startowa [kg]: 82,2
• Masa głowicy bojowej [kg]: 13
• Zasięg [km]: 2,5-3,5
• Min. wysokość odpalenia [m]: 2500
• Maks. wysokość odpalenia [m]: 16500
• Prędkość maks. [m/s]: 800
W trakcie prób RS-2U wystąpiono z koncepcją budowy dwukrotnie większej, dysponującej większym zasięgiem i znacznie większą głowicą bojową rakiety K-5S. Ponieważ jednak rozmiary pocisku limitowały krąg potencjalnych nosicieli do nieperspektywicznego Jaka-25K, prace ostatecznie zarzucono. Podobny los spotkał projekt pocisku K-52. Nie można tego jednak powiedzieć o kolejnych modyfikacjach rakiet rodziny K-5. Jeszcze przed końcem ówczesnej dekady zakończono prace nad kolejną zmodyfikowaną wersja rakiety, znaną jako RS-2US. Modyfikacje wprowadzone w konstrukcji pocisku tym razem podyktowane były koniecznością dostosowania rakiety do nowych wymagań operacyjnych i przystosowania pocisku do odpalania z pokładu myśliwców dysponujących znacznie większą prędkością maksymalną i zdolnych do osiągania większego pułapu. Modyfikacje przeprowadzili konstruktorzy działający przy fabryce nr 455. W tym czasie w biurach konstrukcyjnych Suchoja, Mikojana czy Jakowlewa powstawały nowe samoloty przechwytujące których uzbrojeniem miał stać się pierwotnie pocisk K-6 [3].
Ponieważ jednak jego rozwój tak jak i rozwój stacji radiolokacyjnej Ałmaz-3 napotykał na wiele trudności, zadecydowano o modernizacji RS-2U i dostosowaniu go do odpalania z dysponującego lepszymi od MiGa-19PM osiągami Su-9 (czy też właściwie jeszcze jego prototypu T-3). Zmodernizowany pocisk otrzymał oznaczenie RS-2US. Podstawowe różnice w porównaniu do wcześniejszego wariantu sprowadzały się przede wszystkim do zastosowania zmodernizowanego zapalnika zbliżeniowego RW-2US [4] o podwyższonej odporności na wysokie temperatury (co było istotne ze względu na rozwijanie przez myśliwiec Suchoja wyższych prędkości) i zmniejszonej zwłoce działania. Dodatkowo zastosowano smugacze OTI-30-1 dostosowane do funkcjonowania w bardziej rozrzedzonym powietrzu, zmiany wprowadzono również w obrębie odbiornika radiolokacyjnej wiązki prowadzącej. Rakieta mogła być również przenoszona przez dotychczasowego nosiciela RS-2U, czyli MiGi-19PM. Ponieważ jednak samoloty te charakteryzowały się innymi osiągami wprowadzono przełącznik, który należało przed startem ustawić w odpowiedniej pozycji w zależności od nosiciela. W zależności od wybranej opcji zmieniały się charakterystyki pracy sterów rakiety. Było to konieczne ze względu na to, iż w przypadku Su-9 rakiety miały być używane na większych wysokościach.
Nosiciele
Pierwszymi maszynami radzieckimi jakie otrzymały wspomniane systemy uzbrojenia były wspomniane już myśliwce przechwytujące Su-9. Wcześniej kombinację przetestowano na prototypie T-43-2, który otrzymał również nowy radiolokator CD-30T współpracujący z rakietami. Po zatwierdzeniu decyzji, dotyczących najpierw realizacji modernizacji rakiety oznaczanej również jako K-51 czy K-5MS, podjęto kolejną decyzję dotyczącą stworzenia kompleksu T-3-51, a następnie Su-9-51. Ten ostatni ostatecznie przyjęto do uzbrojenia na mocy decyzji z 10 października 1960 r.. W jego skład wchodził seryjny już myśliwiec przechwytujący Su-9 wyposażony w radiolokator RP-9 (pod takim oznaczeniem występowała stacja radiolokacyjna CD-30S) oraz pociski RS-2US. Tak wyposażony samolot miał mieć możliwość zwalczania celów z odległości od 2 do 6 km, przy czym radiolokator RP-9 miał pozwalać na automatyczne śledzenie celu znajdującego się w odległości 8-10 km.
Służba
Prócz Su-9 i jego prototypów, rakiety RS-2US przenosiły również doświadczalne myśliwce przechwytujące SM-12PM i SM-12PMU oraz MiGi-19PMU. Kolejnym typem który otrzymał możliwość przenoszenia omawianych rakiet był znacznie popularniejszy MiG-21PF (w połączeniu ze stacją radiolokacyjną RP-21 znaną także jako CD-30TP). Również kolejne warianty rozwojowe myśliwca Mikojana dostosowywano do przenoszenia RS-2US, przy czym samoloty otrzymywały zmodernizowane stacje radiolokacyjne, najpierw RP-21M (MiGi-21PF/PFS/PFM/R) a następnie RP-21MA (MiGi-21M/MF). Pociski w przypadku MiGów-21 odpalano z belek APU-7, natomiast na samolotach Su-9 rakiety podwieszano z wykorzystaniem belek APU-19 i APU-20.
W radzieckich zakładach w Moskwie, Kaliningradzie, Kijowie, Iżewsku i Kowrowie między 1959 a 1961 rokiem powstało w sumie ponad 31 tysięcy pocisków RS-2US. Rakiety te powszechnie wykorzystywali użytkownicy radzieckiego hitu eksportowego jakim stał się Mig-21 jak i posiadacze MiGów-19PM. W wielu krajach, pomimo niewielkiej skuteczności pocisków, wycofano je ze służby dopiero w połowie lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku.
Dane taktyczno-techniczne:
• Data wejścia do służby: 1960
• Średnica [mm]: 200
• Długość całkowita [mm]: 2500
• Rozpiętość [mm]: 654
• Masa startowa [kg]: 82,7
• Masa głowicy bojowej [kg]: 13
• Zasięg [km]: 2,5-3,5
• Min. wysokość odpalenia [m]: 2500
• Maks. wysokość odpalenia [m]: 16500/20500 (MiG-19PM/Su-9)
• Prędkość maks. [m/s]: 800
Uwaga: W kodzie NATO, zarówno rakiety RS-1U, RS-2U jak i RS-2US były znane jako AA-1 Alkali.
PL-1-wersja chińskaW 1958 roku do ChRL trafiły pierwsze rakiety RS-2U, niedługo później chiński przemysł rozpoczął prace zmierzające do rozpoczęcia seryjnej produkcji własnego wariantu rakiety. Pocisk otrzymał oznaczenie PL-1. Początek próbnej produkcji pocisku datuje się na 1958 rok, jednak do pierwszych testów naziemnych rakiety PL-1 miały być gotowe dopiero w 1960 roku lub też według innych danych koniec 1959 roku. Problemy odnotowane w trakcie testowych odpaleń w locie spowodowały dalsze opóźnienie. Kolejne próbne rakiety zaczęły powstawać w 1962 roku, natomiast rok później przeprowadzono zakończone powodzeniem testy pocisków. W rok później PL-1 wszedł do uzbrojenia chińskiego lotnictwa stając się bronią wykorzystywaną przez chińskie samoloty J-6 i prawdopodobnie J-7 oraz J-5A. Początkowo chińskie wysiłki zmierzające do rozpoczęcia produkcji PL-1 miały być wspierane przez radzieckich konsultantów, jednak po wycofaniu się tych ostatnich w strona chińska zmuszona była do ukończenia prac samodzielni, co nie pozostało bez wpływu na tempo prowadzonych prac. Chiński wariant RS-2U nie był nigdy eksportowany, a same pociski PL-1 najprawdopodobniej zostały już wycofane z linii pewien czas temu.
Dane taktyczno-techniczne:•
Data wejścia do służby: 1964
• Średnica [mm]: 200
• Długość [mm]: 2500 mm
• Rozpiętość [mm]: 654 mm
• Masa startowa [kg]: 83
• Masa głowicy bojowej [kg]: 15
• Zasięg [kg]: 5
Przypisy:
[1] Powierzchnia stateczników zwiększyła się o 50 procent.
[2] Smugacze nie były jednak instalowane na wszystkich rakietach RS-2U/RS-2US. Pociski występowały zarówno w wariancie z nimi lub bez.
[3] K-6 początkowo miał być rozwinięciem linii K-5 jednak ostatecznie zakres wprowadzonych w nim zmian został znacznie zwiększony. Ostatecznie program został anulowany pod koniec lat pięćdziesiątych.
[4] Stosowano również zapalniki RW-2UMS i RW-9U.
Bibliografia:
